Czym jest niedoczynność tarczycy?
Niedoczynność tarczycy (hipotyreoza) to zaburzenie endokrynologiczne, w którym tarczyca produkuje niewystarczającą ilość hormonów w stosunku do potrzeb organizmu. Główną konsekwencją niedoboru tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3) jest ogólne spowolnienie metabolizmu. Stan ten prowadzi do zaburzeń funkcjonowania wielu układów, w tym nerwowego, krwionośnego i pokarmowego.
Jakie są najczęstsze objawy niedoczynności tarczycy?
Objawy niedoczynności tarczycy wynikają bezpośrednio ze spowolnionego tempa przemiany materii. Do najbardziej charakterystycznych symptomów należą:
- Przewlekłe zmęczenie i senność. Pacjenci odczuwają ciągłe osłabienie i nadmierną potrzebę snu, nawet po przespanj nocy.
- Przyrost masy ciała. Zwiększenie wagi następuje często mimo braku zmian w diecie i wynika ze zwolnionego metabolizmu oraz zatrzymywania wody w organizmie.
- Ciągłe uczucie zimna. Chorym towarzyszy nietolerancja niskich temperatur, objawiająca się zwłaszcza zimnymi dłońmi i stopami.
- Zmiany skórne. Skóra staje się nadmiernie sucha, szorstka, blada i łuszcząca się (szczególnie na łokciach i kolanach).
- Kondycja włosów i paznokci. Włosy są suche, matowe i wypadają w nadmiarze, a paznokcie stają się kruche i łamliwe.
- Problemy z koncentracją. Występują trudności w skupieniu uwagi, roztargnienie oraz kłopoty z pamięcią („mgła mózgowa”).
- Zaparcia. Są skutkiem osłabionej perystaltyki jelit i spowolnionego trawienia.
- Zmiany nastroju. Często obserwuje się stany depresyjne, apatię, obniżenie nastroju oraz drażliwość.
Jakie są inne objawy niedoczynności tarczycy?
Poza typowymi symptomami, niedoczynność tarczycy może dawać objawy kardiologiczne, laryngologiczne i reumatologiczne:
- Zaburzenia kardiologiczne. Charakterystyczne jest wolne tętno (bradykardia) oraz niskie ciśnienie tętnicze krwi.
- Obrzęk śluzowaty. Specyficzny rodzaj obrzęku obejmujący twarz (szczególnie powieki), dłonie i stopy, wynikający z gromadzenia się glikozaminoglikanów w tkankach.
- Zmiany głosu. Głos może stać się zachrypnięty, matowy i zmieniony, co wynika z obrzęku strun głosowych.
- Bóle stawów i mięśni. Pacjenci często zgłaszają sztywność stawów, bóle mięśniowe oraz mniejszą tolerancję wysiłku.
- Zaburzenia ginekologiczne. U kobiet pojawiają się nieregularne, obfite miesiączki, cykle bezowulacyjne oraz trudności z zajściem w ciążę (niepłodność). U mężczyzn może wystąpić spadek libido i zaburzenia erekcji.
Jak objawia się niedoczynność tarczycy u dzieci?
Objawy u dzieci mogą być niespecyficzne i różnić się od tych u dorosłych. Wrodzona lub nabyta niedoczynność tarczycy u dzieci obejmuje:
- Problemy z karmieniem. Trudności w ssaniu, brak apetytu.
- Niski tonus mięśniowy. Dziecko może być wiotkie i mało aktywne (hipotonia mięśniowa).
- Przedłużająca się żółtaczka. Fizjologiczna żółtaczka noworodków utrzymuje się dłużej niż zwykle.
- Zaburzenia wzrostu. Może wystąpić niski wzrost oraz opóźnienie rozwoju fizycznego i umysłowego.
- Inne cechy. Sucha skóra, łamliwe włosy, duży język oraz częste zaparcia.
Jakie są przyczyny niedoczynności tarczycy?
Do najczęstszych przyczyn niedoczynności tarczycy w populacji należą:
- Choroba Hashimoto. Przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, w którym organizm wytwarza przeciwciała niszczące ten gruczoł.
- Leczenie chirurgiczne. Stan po usunięciu tarczycy (tyreoidektomii) z powodu guzków lub nowotworów.
- Terapia jodem promieniotwórczym. Skutek uboczny leczenia nadczynności tarczycy.
- Niedobór jodu. Brak tego pierwiastka uniemożliwia syntezę hormonów T3 i T4.
Jak zdiagnozować niedoczynność tarczycy?
Diagnostyka opiera się na oznaczeniu poziomu hormonów we krwi. Podstawowym badaniem jest pomiar TSH (tyreotropiny).
- Wysokie TSH i niskie FT4 oznacza jawną, pierwotną niedoczynność tarczycy.
- Lekko podwyższone TSH i prawidłowe FT4 wskazuje na subkliniczną (utajoną) niedoczynność tarczycy.
- Obecność przeciwciał anty-TPO i anty-TG potwierdza tło autoimmunologiczne (chorobę Hashimoto).
- USG tarczycy pozwala ocenić strukturę i wielkość gruczołu.
Jak leczyć niedoczynność tarczycy?
Leczenie polega na hormonalnej terapii zastępczej. Pacjenci przyjmują syntetyczną lewotyroksynę, aby uzupełnić niedobory hormonów. Kluczowe zasady przyjmowania leku to:
- Lek należy przyjmować rano, na czczo.
- Niezbędny jest odstęp 30–60 minut przed pierwszym posiłkiem.
- Należy unikać produktów zaburzających wchłanianie (kawa, soja, suplementy wapnia) bezpośrednio po przyjęciu tabletki.
Czym różni się nadczynność od niedoczynności tarczycy?
Niedoczynność i nadczynność to przeciwstawne zaburzenia pracy tarczycy.
- Metabolizm: W niedoczynności jest spowolniony, w nadczynności przyspieszony.
- Waga: Niedoczynność powoduje przyrost masy ciała, nadczynność – jej utratę.
- Termoregulacja: Niedoczynność objawia się uczuciem zimna, nadczynność – uczuciem gorąca i potliwością.
- Praca serca: W niedoczynności tętno jest wolne (bradykardia), w nadczynności szybkie (tachykardia).
