Co to jest bilirubina całkowita?
Bilirubina całkowita to suma bilirubiny bezpośredniej i pośredniej – żółtego barwnika powstającego z rozpadu hemoglobiny zawartej w erytrocytach (czerwonych krwinkach). Proces rozpadu zachodzi głównie w wątrobie, śledzionie i szpiku kostnym.
Jakie są formy bilirubiny?
W organizmie bilirubina występuje w dwóch formach:
- Bilirubina pośrednia (wolna, niesprzężona) – nierozpuszczalna w wodzie, transportowana we krwi w połączeniu z albuminami do wątroby
- Bilirubina bezpośrednia (sprzężona) – powstaje w wątrobie po związaniu z kwasem glukuronowym, rozpuszczalna w wodzie, wydalana z organizmu wraz z żółcią
Bilirubina całkowita to suma obu tych frakcji. Badanie jej stężenia stanowi jedno z podstawowych narzędzi diagnostycznych w ocenie funkcji wątroby oraz dróg żółciowych.
Dlaczego barwa moczu i stolca ma znaczenie?
Produkty przemiany bilirubiny odpowiadają za żółty kolor moczu oraz brązowy kolor stolca. Zmiana barwy któregoś z nich może wskazywać na problemy w funkcjonowaniu wątroby lub dróg żółciowych.
Kiedy bada się poziom bilirubiny całkowitej?
Badanie bilirubiny całkowitej wykonuje się w diagnostyce żółtaczki, ocenie funkcji wątroby, podejrzeniu chorób dróg żółciowych oraz diagnostyce anemii hemolitycznej.
Szczegółowe wskazania obejmują:
- diagnostykę żółtaczki – żółte zabarwienie skóry i oczu
- ocenę funkcji wątroby – zapalenie wątroby, marskość, stłuszczenie
- podejrzenie chorób dróg żółciowych – kamica żółciowa, cholestaza
- diagnostykę anemii hemolitycznej – nadmierny rozpad krwinek czerwonych
- monitorowanie terapii lub zażywania leków (tabletki antykoncepcyjne, izotretynoina)
- podejrzenie toksycznego uszkodzenia wątroby (zatrucie grzybami, alkoholem, lekami)
- różnicowanie żółtaczki fizjologicznej od patologicznej
- występowanie przypadków rodzinnej hiperbilirubinemii
Jak przygotować się do badania bilirubiny?
Badanie bilirubiny wymaga pobrania krwi żylnej na czczo, najlepiej w godzinach porannych między 7:00 a 10:00. Przed badaniem należy zachować 8–12-godzinny post.
Zasady przygotowania do badania:
- zachować 8–12-godzinny post przed badaniem
- zgłosić się do punktu pobrań w godzinach porannych (7:00–10:00)
- dzień przed badaniem unikać tłustych potraw i dużych ilości cukru
- można wypić niewielką ilość wody
- poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach i suplementach diety
Jakie są normy bilirubiny całkowitej?
Prawidłowe normy bilirubiny całkowitej u dorosłych wynoszą 0,3–1,2 mg/dl (3,4–20,5 µmol/l). Wartości mogą się nieznacznie różnić w zależności od laboratorium i wieku pacjenta.
Normy bilirubiny u dorosłych
| Parametr | Norma (mg/dl) | Norma (µmol/l) |
|---|---|---|
| Bilirubina całkowita | 0,3–1,2 | 3,4–20,5 |
| Bilirubina pośrednia | 0,2–0,8 | 3,4–13,7 |
| Bilirubina bezpośrednia | 0,1–0,4 | 1,7–6,8 |
Jakie są normy bilirubiny u noworodków?
U noworodków normy bilirubiny są wyższe niż u dorosłych ze względu na fizjologiczną żółtaczkę:
| Wiek noworodka | Dopuszczalny poziom |
|---|---|
| 1. doba życia | do 4 mg/dl |
| 3. doba życia | do 10 mg/dl |
| 1. miesiąc życia | do 1 mg/dl |
Czy podwyższona bilirubina w ciąży jest normalna?
Podwyższony poziom bilirubiny występuje fizjologicznie u kobiet w ciąży ze względu na zmiany hormonalne. Stan ten zazwyczaj nie wymaga interwencji lekarskiej.
Co oznacza podwyższony poziom bilirubiny?
Podwyższony poziom bilirubiny (hiperbilirubinemia) może wskazywać na problemy z wątrobą, pęcherzykiem żółciowym, trzustką lub nadmierny rozpad czerwonych krwinek (hemolizę). Interpretacja wyniku zawsze wymaga kontekstu klinicznego i uwzględnienia innych badań.
Przyczyny podwyższonej bilirubiny
Choroby wątroby:
- marskość wątroby
- wirusowe zapalenie wątroby
- stłuszczenie wątroby
- uszkodzenie toksyczne, alkoholowe lub polekowe
Choroby dróg żółciowych:
- kamica dróg żółciowych
- cholestaza wewnątrzwątrobowa
- nowotwory wątroby, dróg żółciowych lub trzustki
- zapalenie dróg żółciowych
Nadmierny rozpad krwinek (hemoliza):
- niedokrwistość hemolityczna
- choroby autoimmunologiczne
- przetoczenie niewłaściwej grupy krwi
Choroby wrodzone:
- zespół Gilberta – łagodna choroba metaboliczna niewymagająca leczenia
- zespół Criglera-Najjara
- zespół Dubina-Johnsona
- zespół Rotora
Jakie są objawy podwyższonej bilirubiny?
Głównym objawem hiperbilirubinemii jest żółtaczka – żółte zabarwienie skóry, białek oczu i błon śluzowych. Mogą również wystąpić: świąd skóry, ciemny mocz, odbarwiony stolec, bóle w prawym podżebrzu, zmęczenie i nudności.
Co oznacza bilirubina w moczu?
U zdrowej osoby bilirubina w moczu nie powinna występować. Jej obecność wskazuje na zaburzenia, które wystąpiły po etapie sprzęgania bilirubiny w wątrobie.
Jakie choroby powodują bilirubinę w moczu?
Obecność bilirubiny w moczu może wskazywać na:
- choroby wątroby (uszkodzenie hepatocytów, cholestaza)
- kamicę dróg żółciowych
- zapalenie dróg żółciowych
- nowotwory wątroby lub dróg żółciowych
Bilirubina w moczu zmienia jego barwę na pomarańczowo-brunatną.
Jakie badania wykonać razem z bilirubiną?
W diagnostyce chorób wątroby i dróg żółciowych wraz z bilirubiną oznacza się enzymy wątrobowe (ALT, AST, ALP, GGTP) oraz wykonuje USG jamy brzusznej.
Pełna lista badań dodatkowych:
- bilirubina sprzężona i niesprzężona (frakcje)
- ALT (aminotransferaza alaninowa)
- AST (aminotransferaza asparaginianowa)
- ALP (fosfataza alkaliczna)
- GGTP (gammaglutamylotransferaza)
- morfologia krwi
- USG jamy brzusznej – ocena wątroby, trzustki i pęcherzyka żółciowego
Jak obniżyć podwyższony poziom bilirubiny?
Podwyższony poziom bilirubiny powinien być zawsze skonsultowany z lekarzem. Metoda leczenia zależy od przyczyny hiperbilirubinemii i wieku pacjenta.
Jak leczy się żółtaczkę u noworodków?
Żółtaczka noworodkowa zazwyczaj nie wymaga leczenia. Jeśli bilirubina przekracza bezpieczne stężenie, stosuje się fototerapię – naświetlanie specjalnymi lampami przyspieszającymi rozkład bilirubiny. Zaleca się także częste karmienie (nawadnianie dziecka).
Jak obniżyć bilirubinę u dorosłych?
Dorośli z hiperbilirubinemią powinni zadbać o odpowiednie nawodnienie (około 2 litrów wody dziennie) oraz stosować lekkostrawną dietę. Zaleca się:
- gotowane warzywa i chude mięso
- unikanie smażonych i tłustych potraw oraz cukru
- regularną aktywność fizyczną
- suplementację witamin z grupy B oraz magnezu
- wspomaganie herbatkami ziołowymi (mięta, rumianek, ostropest)
Ile kosztuje badanie bilirubiny całkowitej?
Koszt oznaczenia bilirubiny całkowitej zazwyczaj nie przekracza 20 zł. W przypadku skierowania od lekarza badanie jest w pełni refundowane przez NFZ.
Podsumowanie
Bilirubina całkowita to badanie krwi mierzące sumę bilirubiny bezpośredniej i pośredniej, kluczowe w diagnozowaniu chorób wątroby, dróg żółciowych oraz anemii hemolitycznej. Prawidłowe normy u dorosłych wynoszą 0,3–1,2 mg/dl (3,4–20,5 µmol/l). Podwyższony poziom bilirubiny może wskazywać na żółtaczkę lub problemy z wydalaniem barwnika. Interpretacja wyników wymaga uwzględnienia całego obrazu klinicznego pacjenta – w razie odchyleń od normy konieczna jest konsultacja z lekarzem rodzinnym lub hepatologiem.
